ریاست محترم شعبه 200 دادگاه خانواده یک تهران
با سلام و احترام؛
احتراماً در مقام رد دعوای خواهان مبنی بر مطالبه اجرتالمثل ایام زوجیت، مراتب دفاعیات موکل به شرح ذیل به استحضار عالی میرسد.
۱. فقدان شرط نخست استحقاق (دستور زوج)
بر اساس اصول مسلم حقوقی و رویه قضایی، استحقاق زوجه نسبت به اجرتالمثل ایام زوجیت منوط به اثبات همزمان دو امر است: «صدور دستور از ناحیه زوج» و «انتفای قصد تبرع از سوی زوجه».اینجانب به صراحت هرگونه دستور به انجام امور خانه را تکذیب مینماید. شغل اینجانب نظامی بوده و اقتضای این شغل، اعزام مستمر و طولانی به مأموریتهای خارج از منزل است. اینجانب در طول زندگی مشترک، غالب ایام را در مأموریت و دور از خانه به سر میبرده و حضور فیزیکی مؤثر و مستمری در منزل نداشته ام. بنابراین، از یک سو اساساً زمینهای برای صدور دستور انجام کار از سوی شخصی که دائماً غایب بوده متصور نیست و از سوی دیگر، منفعت و استفادهای از این خدمات عاید وی نشده است. خواهان هیچ دلیل و مدرکی دال بر این دستور ادعایی ارائه نکرده و صرف ادعای وی قابلیت ترتیب اثر ندارد.
۲. تبرعی بودن خدمات در فضای خانواده
در روابط زوجیت، اصل بر تبرع و بلاعوض بودن کارهایی است که زوجه در منزل انجام میدهد. چنانکه در دکترین حقوقی تصریح شده، کارها و خدماتی مانند پختوپز و نظافت که زوجه از بدو زندگی مشترک عهدهدار آنها میشود، در جهت تشیید و استحکام مبانی خانواده و به انگیزه مشارکت در زندگی مشترک صورت میگیرد و اصل اولی در این امور، «تبرع» است. اگر زوجه قصد دریافت اجرت داشت، میبایست یا در ضمن شروط عقد نکاح به آن تصریح میکرد یا این قصد خود را در ابتدای امر صراحتاً به زوج اعلام مینمود. سکوت و عدم اعلام اراده در طول سالهای زندگی، آشکارا حکایت از تبرعی بودن خدمات نزد خواهان دارد.
۳. انجام کار برای خود و فقدان قصد عدم تبرع
با عنایت به غیبت متوالی و طولانی اینجانب به سبب مأموریتهای نظامی، آنچه خواهان در منزل انجام داده، صرفاً برای رفع نیازهای روزمره شخصی و زندگی خود وی بوده است. به تعبیر دیگر، زوجه کارهای منزل را برای خود انجام میداده و اینجانب در آن ایام اساساً حضور نداشته که این خدمات به حساب وی منظور گردد. خواهان مکلف است هم دستور زوج و هم قصد عدم تبرع خویش را با دلایل اثباتی روشن به اثبات برساند. در حالی که در پرونده حاضر هیچ دلیلی بر این دو رکن اساسی ارائه نشده است.
نتیجهگیری و خواسته نهایی
با توجه به جمیع جهات یادشده:
– اینجانب به دلیل اشتغال نظامی، دائماً در مأموریت بوده و هرگز دستوری به انجام کار صادر نکرده است؛
– خدمات انجامشده توسط خواهان، اولاً برای تأمین حوائج شخصی خود او بوده و ثانیاً در فضای خانواده، متبرعانه تلقی میشود؛
– خواهان از اثبات ارکان قانونی اجرتالمثل (دستور زوج و عدم تبرع) عاجز مانده است؛
از محضر دادگاه محترم استدعای رد کامل دعوای اجرتالمثل ایام زوجیت به جهت فقدان دلیل و عدم احراز شرایط قانونی را دارد.
با تجدید احترام
اجرت المثل چیست و چگونه محاسبه میشود؟
۱. اجرت المثل چیست؟
اجرت المثل در اصطلاح حقوقی، دستمزد متعارف کارهایی است که شخصی به درخواست دیگری انجام میدهد، بدون آنکه قرارداد خاصی بین آنها وجود داشته باشد. در روابط زوجین، این مفهوم به کارهایی اطلاق میشود که زن در منزل شوهر انجام میدهد و شرعاً وظیفه انجام آنها را ندارد، مانند: آشپزی، نظافت منزل، قالیشویی، شیردادن به کودک، و امور مربوط به باغداری یا دامداری.
مستند قانونی اصلی آن تبصره الحاقی ماده ۳۳۶ قانون مدنی (مصوب ۱۳۸۵) است که استیفای عمل غیر را مبنای پرداخت قرار میدهد. شرط کلیدی برای تعلق اجرت المثل، آن است که زن این کارها را بدون قصد تبرع (بدون قصد انجام رایگان) و به دستور شوهر انجام داده باشد.
اجرت المثل چه زمانی به زن تعلق میگیرد؟
به موجب قانون و نظریات محکمهپسند، اجرت المثل در شرایط زیر به زن تعلق میگیرد:
-
در زمان زندگی مشترک (به شرط احراز شرایط)؛
-
هنگام طلاق (چه طلاق توافقی و چه غیرتوافقی)؛
-
پس از فوت شوهر (مهمترین بخش این مقاله).
مطالبه پس از فوت شوهر به این معناست که اگر شوهر فوت کند، زن میتواند علیه وراث متوفی دعوا مطرح کند و اجرت المثل ایام زوجیت را از ماترک (اموال به جا مانده از شوهر) دریافت کند. این حق مالی زن، همانند مهریه، بر ترکه مقدم بر ارث است و باید پیش از تقسیم ماترک میان وراث پرداخت شود.
نکته مهم: بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۵۶۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، بار اثبات «رایگان بودن» کارهای زن بر عهده شوهر یا وراث اوست و سکوت زن در زمان انجام کار به معنای گذشت نیست.
اجرت المثل زن بعد از فوت شوهر
اجرت المثل ایام زوجیت، یکی از حقوق مالی مهمی است که قانون ایران برای جبران زحمات زن در زندگی مشترک در نظر گرفته است. بر خلاف تصور رایج که دریافت این حق را منحصر به هنگام طلاق میداند، قانونگذار به صراحت امکان مطالبه اجرت المثل را حتی پس از فوت شوهر نیز پیشبینی کرده است. در این مقاله، به تعریف، شرایط، نحوه محاسبه و فرآیند مطالبه این حق پس از فوت همسر میپردازیم.
